Regels van het huisbezoek

De eerste blog update in de serie Huisbezoek.
Het afleggen van een huisbezoek kan nodig zijn om het recht op bijstand of de voortzetting daarvan vast te stellen.

Naast de controle van de woonsituatie (bijv. CRVB:2024:1251), kan het ook nodig zijn in verband met vermeende handel. Om zo te zien of in de woning goederen zijn opgeslagen (CRVB:2021:3270).

Art. 53a lid 6 PW vormt de wettelijke grondslag voor het afleggen van een huisbezoek. Andere regels die van belang zijn: art. 12 van de Grondwet (huisrecht) en art. 1 lid 1 Awob (binnentreden). Het college kan niet zo maar overgaan tot een huisbezoek en van de aanvrager om bijstand of de bijstandsgerechtigde verwachten dat daaraan wordt meegewerkt. Er gelden strenge regels. De Participatiewet in balans brengt daar geen verandering in. Ik ga kort in op de regels. In volgende blog updates in deze serie komen alle regels nog nader aan bod.

Redelijke grond
Ik begin met de redelijke grond omdat het direct samenhangt met de vraag of het niet meewerken aan het huisbezoek gevolgen heeft; afwijzing aanvraag of intrekking recht op bijstand. Wat is een redelijke grond? De situatie waarbij vóór of uiterlijk bij aanvang van het huisbezoek duidelijk is:

1. dát en op grond van welke concrete objectieve feiten en omstandigheden redelijkerwijs kan worden getwijfeld aan de juistheid of volledigheid van de door betrokkene verstrekte gegevens (art. 17 lid 1 PW), én
2. deze twijfel niet op een andere effectieve manier en die voor betrokkene minder belastend is, kan worden geverifieerd.

Het gaat bij de redelijke grond om het proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel (bijv. CRVB:2019:2224).

Toestemming
Van één van de bewoners is in ieder geval toestemming nodig voor binnentreding (CRVB:2012:BY4503). Daaruit kan het gerechtvaardigde vermoeden worden afgeleid dat de overige bewoners instemmen met dit binnentreden. Let op. Dit geldt niet voor de in die woning afzonderlijke en afsluitbare gedeelten, bestemd tot exclusief woongebruik van die andere bewoners. Van belang is dus te weten tot waar het huisrecht in de woning van de betrokkene, op wie het huisbezoek betrekking heeft, zich uitstrekt. In geval van gehuwden is overigens toestemming van één van hen voldoende (CRVB:2012:BV3077).

Informed consent
Alvorens met toestemming binnen te mogen treden moet zijn voldaan aan de informed consent (zie ook art. 1 lid 1 Awob). Die bestaat uit:

• het zich legitimeren
• het geven van volledige en juiste informatie over:
  1. de reden van het huisbezoek
  2. het doel van het huisbezoek
  3. de gevolgen van het niet meewerken aan het huisbezoek

De bewijslast voor het informed consent rust op het bestuursorgaan (bijv. CRVB:2022:1122). Voor de reden en het doel van het huisbezoek kan het college volstaan met een globale aanduiding waar de redelijke grond op is gebaseerd (CRVB:2015:4399).

Meewerken verplicht?
Heeft het college geen redelijke grond voor het huisbezoek, dan heeft het niet meewerken geen gevolgen (bijv. CRVB:2020:2322). Is er daarentegen wel een redelijke grond, dan heeft het niet meewerken aan het huisbezoek wel gevolgen (bijv. CRVB:2018:1376). Die bestaan uit: het afwijzen van de aanvraag of intrekken het recht op bijstand wegens schending inlichtingen- en medewerkingsverplichting (art. 17 lid 1 en 2 PW) op grond waarvan niet kan worden vastgesteld dat betrokkene verkeert in bijstandbvehoevende omstandigheden, dan wel het recht op bijstand niet kan worden vastgesteld (art. 11 PW).

Rechtmatig huisbezoek
Een huisbezoek is rechtmatig bij een redelijke grond en als aan de informed consent is voldaan. Meewerken aan het huisbezoek heeft tot gevolg dat ‘het bewijs’ dat uit het huisbezoek voortkomt (mede) ten grondslag kan worden gelegd aan het besluit (afwijzing aanvraag of intrekking recht). Ook het niet meewerken aan een huisbezoek leidt tot eenzelfde uitkomst. Er was immers al redelijkerwijs twijfel over de juistheid of volledigheid van de door betrokkene verstrekte gegevens.

Wat zijn de gevolgen
Tot slot nog dit. Is er geen redelijke grond én wordt niet voldaan aan de informed consent, dan is het huisbezoek onrechtmatig. Is wel meegewerkt aan het huisbezoek? Dan geldt bewijsuitsluiting voor alles wat bij het onrechtmatig huisbezoek is aangetroffen en waarop het besluit (mede) is gebaseerd (bijv. CRVB:2020:1659). Logisch is dat als niet is meegewerkt aan het huisbezoek hieraan voor betrokkene geen gevolgen kunnen worden verbonden.

Met dank aan KrolKreatie voor de tekening.

©Ingeborg Lunenburg opleiding + advies

Yes, handgeschreven; zonder AI-:)